مزارعه و هر آنچه که باید درباره آن بدانید

یکی از رایج ترین قرارداد هایی که در زمینه زراعت و زمین های کشاورزی وجود دارد مزارعه نام دارد. در ادامه به جزئیات بیشتر در این باره و نکات قانونی آن خواهیم پرداخت.

مزارعه

مزارعه چیست؟

مزارعه در لغت به معنای با همدیگر کاشتن است و در اصطلاح حقوقی به معنای قراردادی است که به موجب آن یکی از طرفین در معامله زمینی را برای مدتی معین به شخص دیگر واگذار می کند تا در آن زراعت کند و محصول به‌ دست آمده از آن را تقسیم کنند. در اصطلاح حقوق مالک را مُزارع و شخصی را که زراعت می‌کند عامل می‌نامند.

به علاوه در عقد مزارعه، لازم نیست که مُزارع حتما مالک زمین باشد اما باید مالک منافع آن زمین باشد. به عبارت دیگر کسی هم که حق انتفاع در آن زمین را دارد می‌تواند زمین را به مزارعه دهد مانند کسی که وصی، ولی، قیم، متولی یا وکیل آن زمین است.

چه مواردی باید در قرارداد مزارعه ذکر شود؟

به منظور عقد قرارداد مزارعه می بایست مواردی در متن قرارداد ذکر شده و برای آنها تعیین تکیف گردد. در ادامه به بخش هایی از این موارد اشاره خواهیم کرد.

  • مدت عقد مزارعه: در عقد مزارعه مدت باید معین باشد که در چه مدت زمانی مزارع زمین را در اختیار عامل قرار داده است. مدت معین شده باید برای کشت محصول مورد نظر متناسب و کافی باشد، در غیر این صورت عقد باطل است. همچنین در صورتی که هیچ زمانی معین نشود معامله باطل است.
  • تعیین سهم در عقد مزارعه: در عقد مزراعه سهم هریک از طرفین معامله (مزارع و عامل) باید به‌طور آشکار باشد. در غیر این صورت با وجود اینکه عقد باطل نمی‌شود اما این قرارداد دیگر عقد مزارعه محسوب نمی‌شود.
  • نوع زرع در مزارعه: نوع محصولی که باید کاشته شود باید در عقد مزارعه معین شود مگر اینکه طبق عرف مشخص باشد که دیگر نیازی به قید نوع محصول در قرارداد مزارعه نیست و اگر عقد مطلقا برای زراعت باشد عامل، اختیار هر نوع زرع در کشت را دارد.
  • شرط ضمن عقد در مزارعه: هرکدام از طرفین معامله در مزارعه می‌توانند شرط یا شروطی را برای طرف دیگر در قرارداد ذکر کنند. البته شروط مزبور نباید برخلاف شرع و مقتضای ذاتی عقد باشد. 
  • مخارج مزارعه: مخارجی که برای عقد مزارعه لازم است باید توسط طرفین معامله معین شود. به عنوان مثال چگونگی تهیه‌ بذر زراعت باید مشخص شود که بذر مثلا توسط مالک یا کشاورز یا مشترکا خریداری می‌شود. در صورت عدم تعیین این موضوع عقد مزارعه باطل است.

مزارعه

حقوق و تکالیف عامل در عقد مزارعه چیست؟

همان طور که مشخص است هر یک از طرفین قرارداد از تکالیف و حقوق مشخصی برخوردار هستند. در ادمه به حقوق و تکالیف عامل در عقد مزارعه خواهیم پرداخت.

  1. عامل نسبت به ادوات کشاورزی و زمین امانت‌ دار محسوب می‌شود و امانت‌ دار تا زمانی که تعدی و تفریط نکند، نسبت به تلف یا نقص و عیبی که در وسایل مورد امانت حاصل می‌شود مسئول نیست.
  2. در مزارعه عامل زمین باید هرگونه اقداماتی را که برای زراعت محصول لازم است در وقت مناسب خود انجام دهد اما کارهایی که برای قبل از کشت لازم است مثل مسطح کردن زمین یا شیارکشی اساسا بر عهده‌ی عامل زمین نیست مگر اینکه در قرارداد بین طرفین خلاف این موضوع به صراحت بیان شده باشد. چنانچه عامل از انجام وظایفی که برعهده دارد امتناع کند یا در بین کار از کارکردن دست بکشد مزارع می‌تواند او را به این کار ملزم کند و اگر الزام وی مؤثر واقع نشود دادگاه حکم صادر می‌کند تا از اموال عامل کسی دیگر برای اینکار اجیر شود و وظایف عامل را انجام بدهد و اگر عامل مالی نداشته باشد مزارع حق دارد عقد مزارعه را فسخ کند. در غیر این صورت می‌تواند اجرت‌المثل زمین و اجرت سایر ادواتی را که در اختیار عامل قرار داده از او بگیرد. اما در این صورت حقِ طلب کردن سهم محصولِ زرع یا خسارت را ندارد. اما چنانچه که عامل در اواسط کارِ زرع، کارها را رها کند و این اقدامش باعث نقصان محصولات کشت شود مزارع حق دارد که تفاوت قیمت را دریافت کند.
  3. عامل در حد متعارف مسئولیت مواظبت و نگهداری از زراعت را برعهده دارد و اگر از این کار خودداری کند و به این دلیل محصول کاهش پیدا کند یا ضرر دیگری به مزارع برسد عامل، ضامن تفاوت خواهد بود.
  4. مخارج کاشت و برداشت محصول مثل آبیاری بر عهده‌ی عامل است مگر اینکه خلاف این موضوع تصریح شود یا عرف محل بر خلاف این امر باشد. پرداخت مالیات مربوط به سهم عامل هم بر عهده‌ی خود اوست.
  5. عامل موظف است محصولی را بکارد که بین خودش و مزارع معین شده است یا زرعی نماید که از جهت ضرر به مزارع کمتر یا مساوی باشد. و اگر چنین نکند و زرعی را که مورد نظر مزارع بوده نکارد مالک حق فسخ دارد. اگر نوع زرع قید شده باشد و عامل برخلاف آن عمل کند معامله باطل است و عامل مسئول ضرر وارده است.
  6. در مزارعه اگر مباشرت عامل شرط نشده باشد عامل می‌تواند برای زراعت کسی را اجیر کند یا با شخص دیگری شریک شود ولی حق انتقال معامله به دیگری یا سپردن زمین مورد مزارعه به شخص دیگر را ندارد مگر با اذن مزارع.

مزارعه

حقوق و تکالیف مزارع در عقد مزارعه چیست؟

مزارع نیز همچون عامل وظایف و تکالیفی را در قبال قرارداد مزارعه دارا می باشد که از جمله آنها می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  1. مزارع موظف است تا زمین مورد زارعت را به عامل تسلیم کند و اگر از این امر امتناع ورزد عامل می‌تواند توسط دادگاه او را اجبار به تسلیم زمین کند و اگر اجبار وی ممکن نباشد عامل حق فسخ عقد مزارعه را دارد.
  2. مزارع می‌تواند ملک مورد مزارعه را به دیگری منتقل کند و این انتقال در ماهیت مزراعه مشکلی ایجاد نمی‌کند. اگر کسی که زمین مزارعه به وی منتقل شده نسبت به عقد مزارعه آگاهی نداشته باشد، حق فسخ معامله را دارد.
  3. عوارض و مالیات زمین اصولا بر عهده ی مالک زمین است مگر اینکه شرطی برخلاف این موضوع شده باشد.
  4. هزینه‌های مربوط به ملک که ربطی به زراعت ندارد اصولا بر عهده‌ی مالک است مگر اینکه شرطی خلاف آن تعیین شده باشد.

سود در عقد مزارعه چگونه محاسبه می شود؟

در کلیه‌ی قرارداد های اسلامى از جمله مزارعه سود به دو روش روز شمار و ماه‌ شمار قابل محاسبه می شود.

  • روز‌شمار: ۳۶۵۰۰/ (مدت به روز * نرخ * مبلغ)
  • ماه‌شمار: ۲۴۰۰/ ((مدت به ماه + ۱ ) * نرخ * مبلغ)

 

در پایان توصیه می شود جهت تنظیم قرارداد مزارعه و مفاد قانونی آن از یک وکیل متخصص ملکی بهره برده و نیز در صورت بروز هر گونه مشکل از مشاوره و تجربیات افراد آگاه در این زمینه به منظور ارائه راه حل های مناسب و کاربردی استفاده شود.

 

 

موسسه حقوقی پیشگامان عدل ایرانیان با سابقه درخشان و پرونده های موفق طی سال های اخیر آماده بررسی پرونده های قضایی و مشاوره های تخصصی در حوزه های مختلف حقوقی از جمله دعاوی ملکی می باشد. با اعتماد به وکلای پایه یک دادگستری این موسسه می توانید از استیفای کامل حقوق قانونی خود اطمینان خاطر داشته باشید.
 

 

مطالب مرتبط: 

الزام به تنظیم سند رسمی و نکات قانونی که باید درباره آن بدانید

افراز ملک مشاع و مراحل قانونی آن چیست؟

فروش ملک مشاع و نکات قانونی آن

تصرف عدوانی چیست و چه مجازاتی برای آن تعریف شده است؟


/ 0 نظر / 13 بازدید